Vlissingen laat zich zien en bouwt verder op zijn verleden

De laatste pakweg tien jaar is Vlissingen volop in herontwikkeling. Enerzijds zorgen verschillende stadsvernieuwingsprojecten voor een aantrekkelijke toeristische bestemming en anderzijds zijn er mooie industriële en economische ontwikkelingen die Vlissingen (opnieuw) op de kaart zetten.

Vlissingen gebruikt zijn maritieme en industriële verleden als basis voor nieuwe bedrijvigheid, economische groei en kansen voor ondernemers. Zo zien we bijvoorbeeld Damen Naval als grote speler in de markt, die zorgt voor veel bedrijvigheid en werkgelegenheid. Maar dat niet alleen; het is ook een kennisbedrijf en opdrachtgever voor een omvangrijke toeleveringsketen. Daarnaast zien we jonge horecaondernemers, een hotelier die monumentaal vastgoed transformeert en een gemeente die een voormalige Machinefabriek openstelt voor nieuwe functies. In economische zin vertellen ze allemaal in feite hetzelfde verhaal. Vlissingen gebruikt zijn ligging, maritieme historie en industrieel erfgoed steeds nadrukkelijker als economisch kapitaal. Het is een stad die groot werd door scheepsbouw en nu economische groei creëert door oude industrie, nieuwe maakindustrie, toerisme, ondernemerschap en gebiedsontwikkeling met elkaar te verbinden.

Centraal in deze ontwikkeling is de boulevard, die volledig is gerestyled, met veel ruimte voor voetgangers en fietsers. Je treft er beelden aan van lokale helden en er zijn heerlijke zitmogelijkheden met uitzicht op het water. Dat uitzicht verschilt sterk van de meeste andere kustplaatsen. Doordat de vaarroutes in de Westerschelde vrij dicht langs de boulevard liggen, kun je er de grote containerschepen, die van en naar Antwerpen varen, van dichtbij voorbij zien varen.

Langs de westelijke boulevard kun je in het Strandpaviljoen genieten van een hapje en een drankje. Maar je kan er ook logeren en vanuit je kamer rechtstreeks het strand oplopen. Tijdens een storm worden de kamers met schotbalken beschermd, terwijl het paviljoen zelf demonteerbaar is. Vooralsnog bleek een tijdelijke demontage gelukkig niet nodig.

Hotel De Zeevaartschool
Een stukje verderop langs de boulevard, richting binnenstad, tref je Hotel De Zeevaartschool. Dit hotel werd in 2025 geopend. Het hotel dankt zijn naam aan de vroegere functie van het erfgoedgebouw, dat werd opgetrokken vanaf 1949. De oorspronkelijke zeevaartschaal had, net als veel andere gebouwen langs de kustlijn, de geallieerde bombardementen tijdens de Slag om de Schelde (einde 1944) niet doorstaan.

De ‘nieuwe’ Zeevaartschool is opgetrokken in zogenaamde ‘shake hands’ architectuur, een combinatie van gewapend beton voor de draagconstructie en baksteen voor de gevels. In 2014 werd het maritiem onderwijs geclusterd met andere opleidingen. Op een ruimere locatie in de gemeente werd onderdak gevonden voor deze nieuwe campus. Daarmee kwam het oorspronkelijke gebouw vrij. Er werd een nieuwe bestemming voor gekozen; een hotel.

De verbouwing tot hotel gebeurde met het grootst mogelijke respect voor de historische achtergrond van het gebouw. Dat blijkt onder meer uit de nog altijd groeiende verzameling aan herinneringen van voormalig studenten en vroegere bouwpartijen, die er op verschillende niveaus te bewonderen is. Die delen van het gebouw zijn vrij toegankelijk, ook voor niet hotelgasten. En als je wilt kun je er van 12.00 uur tot 16.00 uur zelfs enkele kamers bezichtigen. Vanaf de entree ligt de receptie iets achterin, wat het terras en het ook voor passanten toegankelijke restaurant fraai accentueert.

Bij de overgang tussen het hoofdvolume en lagere, westelijke bouwvolume tref je een ronde, vuurtorenachtige toren met een platform ten behoeve van de vlaggenmast. De vorm van het platform en de balustrade verwijzen naar het kraaiennest op een schip. Hier konden de leerlingen in het verleden oefenen met navigatie-instrumenten. Het platform is nu voor publiek toegankelijk, maar voor de twee hoogste niveaus – met 360° uitzicht – moet je wel een behoorlijk steile trap en een ladder beklimmen.

De kamers langs de kant van de boulevard bieden een fantastisch uitzicht, maar ook de kamers aan de stadszijde zijn bijzonder fraai.

Uitbater van Hotel De Zeevaartschool is Onilio. Zij ontwikkelden op de begane grond zogenaamde ‘matrozenkamers’. Deze kamers die, vanwege een dijk aan de achterzijde, een beperkt uitzicht hebben, zijn bescheiden kamers die aangeboden worden tegen budgettarieven. Interessant voor bezoekers die van af de vroege ochtend tot de late avond toch niet in het hotel of op hun kamer zijn. Maar uiteraard behoren ook ‘officierskamers’ en ‘kapiteinskamers’ tot het gevarieerde aanbod.

Persreis
Joost van Damme, Hotelier en directeur- grootaandeelhouder is de initiatiefnemer van een persreis door Vlissingen en de directe regio. Hij is ook nauw betrokken bij ontwikkelingen in Vlissingen maar ook daarbuiten.

Tijdens deze reis ‘door Vlissingen’ legden we hem een aantal vragen voor.

Joost, hoe lang ben je al betrokken bij Onilio en waarom heb jij het initiatief genomen voor de persreis door Vlissingen en de regio?

Joost: ‘ ‘Onilio | Original Hospitality’ is gegroeid sinds 2002 naar een mooie diverse verzameling van overnachtings-locaties voor zowel de zakelijke gast als de toerist. Dit staat er wat plastisch maar dat komt omdat we in Zeeland een heel divers aanbod bieden van ruim 300 hotelkamers, studio’s, appartementen, vakantiehuizen, villa’s en zelfs twee uniek penthouses, zo’n 1000 bedden. Dit zorgt ervoor dat we altijd iets geschikts hebben voor zowel de zakelijke gast als de toerist. Daarbij zijn we ook erg breed qua budget. Dus moeten het bedden zijn voor een groep met een laag budget of juist super de luxe en tot in de puntjes verzorgd, wij hebben het.

Ik ben inderdaad de initiatiefnemer van deze persreis. Ik ben zelf namelijk een groot fan van Zeeland en vind dat de kwaliteiten van de regio te weinig worden uitgelicht naar de buitenwereld. Vanuit het verleden heb ik goed contact met Balthasar Roessingh. Ik heb hem de bijnaam ‘Koning van de Persreis’ gegeven. Hij organiseert al decennia lang persreizen en heeft een heel groot bestand aan journalisten. Ik zeg wel eens gekscherend: “Hij is de oudste marketeer in de regio.” En daarom heb ik hem gekoppeld aan de commercieel manager van Onilio, Manou Wisse. Ons Commercieel Talent. Het is een uitstekende combinatie gebleken. ‘

Was het lastig om er de handen voor op elkaar te krijgen om deze persreis te organiseren?

Joost: ‘Eigenlijk niet. Als eerste hebben we de Gemeente Vlissingen gevraagd of zij ons initiatief wilden ondersteunen en dat wilden ze. Met die kennis en hulp zijn we collega-hoteliers, attracties en mooie bedrijven in de buurt gaan benaderen. Ze stonden in de rij om mee te mogen doen. Verbaasd was ik niet want wanneer krijg je nu de kans om 25 schrijvende journalisten, zowel digitaal als print, in een keer te mogen ontvangen om je attractie, hotel of bedrijf aan te mogen presenteren. Partijen melden zich na verloop van tijd zelf aan om mee te mogen doen. ‘

Wat maakt Zeeland en vooral Vlissingen zo bijzonder voor jou en Onilio?

Joost: ‘Wat Zeeland vóór heeft weten de Zeeuwen zelf prima. Mooie omgeving, weinig files, betaalbare huizen, mooie natuur, veel water, prachtige stranden, leuke attracties, mooie musea, en ga zo maar door. Waar ik me aan stoor is het beeld dat Zeeland nog net te vaak oproept bij mensen van buiten Zeeland. Ver weg, boeren, niets te doen, alleen maar leuk bij mooi weer, ‘het einde van de pannenkoek’.

Het tegendeel is waar en om het tegendeel te benadrukken begin ik meestal bij het feit dat als je lijnen trekt tussen London, Parijs, Amsterdam en Nord Rhein Westfalen, wat ligt er dan in het midden, juist, Zeeland! In het centrum van Noord-West Europa dus. Mensen moeten echt met een andere bril naar Zeeland kijken.

Als je gewoon stopt met klagen over reistijden liggen we dus overal dichtbij met als hele grote voordeel, de rust, de ruimte, de korte lijnen, de betaalbare huizen, filevrij rijden, de gezonde omgeving en nog veel meer. Voor mij als ondernemer in de hotellerie en recreatie is er dus geen mooier gebied te bedenken dat het leukste land ter wereld, Zeeland!’

Waar liggen volgens jou extra kansen door middel van samenwerking met de diverse organisatie en de gemeente die bij de persreis betrokken zijn?

Joost: ‘Ik ben sowieso een groot voorstander van samenwerken met allerlei bedrijven, attracties en collega’s in de buurt. Je gaat natuurlijk geen hotelletje boeken in een gebied waar je niet wilt zijn om te verkennen of moet zijn voor je werk en dus moeten we er gezamenlijk voor zorgen dat de regio aantrekkelijk en bedrijvig is.

Dat brengt gasten naar de regio en als dat er voldoende zijn gaat het ons allemaal goed. Niet alleen de hotels, vakantiehuizen, et cetera maar ook de attracties, de winkels, de benzinepomp, de strandtent en ga zo maar door.‘

Herbestemming
De keuze om het maritieme monument te herbestemmen tot hotel kadert in een bredere beweging om de industriële erfgoedlocaties nieuw leven in te blazen. Het industrieel erfgoed van Vlissingen bestaat vooral uit gebouwen van de voormalige scheepswerf De Schelde, opgericht in 1875 en in 2000 overgenomen door Damen Shipyards.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw was De Schelde met meer dan 4.600 arbeidsplaatsen de grootste werkgever in Vlissingen. De scheepswerf was van oudsher stevig verankerd in het maatschappelijke en economische leven van Vlissingen. Veel inwoners ervaren nog altijd een grote betrokkenheid bij het bedrijf. De onderneming breidde regelmatig uit en oefende zo een grote invloed uit op het stadsbeeld en de ruimtelijke ontwikkeling van de omgeving.

Einde 2003 trok de gemeente een groot deel van het 32 hectare tellende terrein aan voor de ontwikkeling van het Scheldekwartier, met als bestemming vooral nieuwe woningen. Verschillende oude gebouwen en elementen blijven behouden. Zo is er het vroegere hoofdkantoor, nu in gebruik door Damen, dat op een deel van werfterreinen zijn marinebouw concentreerde. Toegang tot de industriële activiteiten is dan ook streng beperkt, zeker gezien de huidige internationale situatie, die vergt dat marineschepen met de meest ultra moderne technologie worden uitgerust. De elegante inkomhal van het in 1913 in een historiserende Americana-stijl opgetrokken kantoorgebouw is wel af en toe toegankelijk.

Hotel de Timmerfabriek
In het opkomende Scheldekwartier is Hotel de Timmerfabriek de herbestemming van het volumineuze gebouw uit 1914, waar timmerlieden werkten aan meubilair voor scheepsinterieurs. Na de casco restauratie in 2010

onderging het pand een grondige metamorfose. Eerst werd het gebruikt voor allerlei evenementen. Maar later werd het omgetoverd in een bijzonder fraai hotel. De eerste hotelgasten namen er in 2022 hun intrek.

De buitengevel van het hotel vertoont nog steeds een erg industriële indruk. Het historische karakter is zeker ook in het hotel nog erg zichtbaar: betonnen plafonds en kolommen, grote raampartijen, het imposante atrium met glazen kap, de open galerijen… Maar zowel de kamers als de hotelservice hebben niets industrieels, ze zijn pure luxe. Op het dak is het torentje uit 1914 teruggezet. Het is nu een penthouse met vier verblijfsniveaus én een panoramische sauna op het dak ernaast.

Tussen de nieuwbouw- en renovatieprojecten op het vroegere werfterrein zie je nu nog diverse lege, her in te vullen percelen en één enorm industrieel gebouw. Dat is de Machinefabriek (zie ook het artikel op pagina 10), goed voor drie hallen uit de periode 1913-1925, elk ongeveer 95 meter lang en samen ongeveer even breed en 16 meter hoog. Ooit werden hier scheepsmotoren gebouwd en getest. De herstel werkzaamheden aan de ruwbouw werden in 2024 afgerond. Nu wordt er volop gewerkt aan nieuwe bestemmingen, met deels zakelijke en deels publieke invulling: sport, recreatie, cultuur, gezondheid, evenementen en parkeren komen hier in de toekomst samen.

Gezien de enorme omvang van het gebouw vindt de herontwikkeling gefaseerd plaats. In de middelste hal komt een parkeergarage met ruim 600 plekken voor bewoners, maar ook voor bezoekers en mensen die in de omgeving werken. De linker hal krijgt onder meer een sportzaal, een poppodium, ateliers, een bibliotheek en een stadhuisdienst. De derde hal zal ruimte bieden aan uiteenlopende evenementen.

Aan het eind van de persreis kunnen we concluderen dat Vlissingen zich laat zien en verder bouwt op zijn verleden.