Interview Hugo de Jonge: Groei om Zeeland sterker te maken

Om de voorzieningen op peil te houden en om Zeeland aantrekkelijk te houden voor ondernemers, moeten er flink wat Zeeuwen bij in de komende 25 jaar. Met dat idee loopt Commissaris van de Koning Hugo de Jonge ‘de deur plat’ in Den Haag. Wat hem betreft moet er flink worden geïnvesteerd in woningen en infrastructuur in de provincie.

Na een periode als waarnemer is Hugo de Jonge sinds september de nieuwe Commissaris van
de Koning in Zeeland. Geboren in Bruinisse en opgegroeid in Zaamslag voelt dat voor hem als thuiskomen, zegt De Jonge. “Ik hou van Zeeland, de cultuur, de mensen en het weidse landschap.
Ik heb ook ontzettend veel nieuwe dingen over Zeeland geleerd. Bijvoorbeeld dat North Sea Port na Rotterdam en Antwerpen de derde haven van Europa is. Met bijna 13 miljard euro aan toegevoegde waarde is de haven net zo waardevol als Schiphol. En er werken ruim 100.000 mensen. Wanneer het Seine-Scheldekanaal is gegraven is het de toegangspoort naar Parijs.”

Voetstappen in Den Haag
De Jonge begon zijn werkzame leven in het onderwijs in Rotterdam. Hij werd politiek actief in de tijd van Pim Fortuyn. “Die zei dingen, die niet hardop werden gezegd maar die ik wel dagelijks zag in het onderwijs. Dat was het moment dat ik politiek actief werd, maar dan wel voor het CDA.” Via de functie van beleidsmedewerker onderwijs voor de CDA-fractie in de Tweede Kamer kwam hij in de politiek terecht en werd hij uiteindelijk minister van volksgezondheid in de coronaperiode en later minister van volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en binnenlandse zaken. “Ik heb veel voetstappen gezet in Den Haag en dat helpt ook in mijn huidige werk, om het verhaal van Zeeland te vertellen. Ik ben minstens een dag per twee weken in Den Haag, minstens een dag per maand in Brussel en ook buiten die dagen om heb ik veel telefonisch contact.”

Minder afhankelijk worden
In Zeeland heerst vaak het beeld dat Den Haag ons niet ziet staan, maar dat valt volgens De Jonge wel mee. “Zeeland staat in Den Haag wel op het netvlies, maar wij als Zeeuwen mogen wel met wat meer trots en zelfbewustzijn ons verhaal over het voetlicht brengen. Nu, tijdens de formatie, maar ook de komende jaren is mijn verhaal dat we met elkaar in Nederland en Europa minder afhankelijk moeten worden van het buitenland, op het gebied van energie, veiligheid, industrie en voedsel. En op al die thema’s heeft Zeeland iets te bieden. De rest van Nederland heeft ruimte te kort en mensen te over. Bij ons is het precies andersom.”

“Ik hou van Zeeland, de cultuur, de mensen en het weidse landschap”

Unieke positie
Zeeland heeft iets unieks te bieden, zegt De Jonge. “Nergens in Nederland komt zoveel windenergie aan land, nergens staan zoveel waterstofprojecten gepland, nergens hebben we een kerncentrale en komen er mogelijk een paar bij. Dat betekent dat Zeeland in het energiesysteem een heel belangrijke rol te vervullen heeft. Ook onze basisindustrie is uniek. Nederland wil strategisch autonoom zijn. Daarom moeten we onze basisindustrie helpen om op een concurrerende manier hun werk te blijven doen. Dow Chemical in Terneuzen bijvoorbeeld maakt zo’n 800 producten. Iedere dag raakt iedere Nederlander 60 van die producten aan. Van matrassen tot de verpakking van paracetamol. We willen daarvoor niet afhankelijk worden van het buitenland. Dus natuurlijk heeft Zeeland Den Haag hard nodig, maar Den Haag heeft Zeeland ook nodig.”

”Goede verbindingen zijn een randvoorwaarde om Zeeland te kunnen laten groeien”

Zeeland 2050
Om dat duidelijk te maken heeft de Provincie Zeeland onder de noemer Zeeland 2050 een strategische agenda opgesteld. “Wij moeten bedenken wat Zeeland voor de rest van Nederland kan doen en wat we daarvoor in ruil kunnen terugvragen.” Een van de belangrijkste voorwaarden is volgens De Jonge dat Zeeland groeit. “We hebben meer Zeeuwen nodig om onze voorzieningen in stand te houden en om alle kansen die hier liggen waar te maken. In de havens en in de zorg bijvoorbeeld zijn nog duizenden vacatures. De komende tien jaar gaat dertig procent van onze beroepsbevolking met pensioen. De helft van onze jongeren vertrekt vanwege hun studie en maar een kwart van hen komt terug.”

Nucleair kenniscentrum
Om talent in Zeeland te houden en hier naartoe te halen, moet het vervolgonderwijs in Zeeland worden uitgebreid, vindt De Jonge. “We willen meer academisch onderwijs. En dan zo onderscheidend dat je daarmee talent van elders aantrekt. Stel dat de ontwikkelingen op het gebied van kernenergie doorgaan, dan willen we een nucleair onderwijs- en kenniscentrum, waarbij we de mensen opleiden die in de nucleaire sector aan het werk gaan. Daar zit enorme potentie in. Het gros van de Zeeuwen en van ondernemend Zeeland ziet wel in dat het noodzakelijk is om te groeien. Dat betekent investeren in je hoger onderwijs, woningbouw en infrastructuur.”

Oud denken
Uit de laatste begrotingsplannen van het demissionaire kabinet blijkt echter dat het Rijk maar heel weinig wil investeren in Zeeland en des te meer in bijvoorbeeld Zuid-Holland. “Dat is teleurstellend en kortzichtig. Het is oud denken: laten we het meeste bouwen waar de bevolking het hardste groeit. Ik denk dat het noorden, het zuidwesten en Limburg juist de regio’s zijn waar je de groei moet accommoderen, veel meer dan rond Utrecht, Rotterdam of Den Haag. De aantallen die daar nu geprogrammeerd staan, zijn sowieso niet haalbaar. En voor heel veel minder geld kun je hier veel meer doen. Maar alleen bouwen is niet genoeg. De enige snelweg die we hebben is de A58, terwijl er al sinds de jaren ‘60 een snelweg van noord naar zuid is ingetekend. Je moet werk maken van de Midden-Zeelandroute. En je moet kijken naar de Zeelandbrug, die bijna aan het eind van zijn latijn is. Goede verbindingen zijn een randvoorwaarde om Zeeland te kunnen laten groeien.”

Spiraal doorbreken
Dat Den Haag daar weinig geld voor over heeft, wuift De Jonge weg. “Het is onvermijdelijk om in Zeeland te investeren. We willen met het nieuwe kabinet tot een strategische agenda Zeeland 2050 komen, waarin we afspreken hoe we Zeeland sterker kunnen maken, zodat Zeeland Nederland sterker kan maken. Door te groeien, doorbreken we de spiraal van de verschraling van voorzieningen en benutten we alle kansen die Zeeland in zich heeft.”

Ook om jonge Zeeuwen te overtuigen in Zeeland te blijven of terug te komen, is bouwen het antwoord, denkt De Jonge. “Je hebt in Zeeland twee keer zoveel huis voor hetzelfde geld. Het enige wat nodig is, is een betere bereikbaarheid. En dan gaat het ook over de trein, die veel vaker moet rijden. Dan gaat het ook over het OV dat veel beter kan en moet. Infrastructuur en bereikbaarheid is nodig voor bedrijven om te kunnen groeien en voor mensen om hier te kunnen wonen. We moeten die reistijd naar de rest van Nederland verkorten.”

Groei omarmen
En daar zullen ook ondernemers van profiteren. “Als ondernemers niet meer aan mensen kunnen komen, kunnen ze hier niet meer ondernemen. De krappe arbeidsmarkt in Zeeland zou eigenlijk al een magneet moeten zijn voor nieuwe mensen. Je hoeft alleen nog maar die woningen te bouwen en te zorgen dat je hier kunt komen. Zeeland is nu nog een plek van vertrek voor te veel jongeren, maar het moet een plek van aankomst worden. Ik zie dat als mijn belangrijkste opdracht. En ik merk daarvoor brede steun bij ondernemers, gemeenten en inwoners. Sommige mensen zijn misschien bang dat Zeeland daardoor verandert. Maar wat zou Zeeland meer veranderen: dat je er een paar woonwijken bijkrijgt of dat je school er straks niet meer is, dat het ziekenhuis moet sluiten, of dat ondernemers hier niet meer kunnen blijven. We moeten die groei omarmen als dé manier om Zeeland sterker te maken.”